CHƯƠNG 50 – CHIẾU NGHĨA TẾ GIANG

Chiến thắng Tế Giang, cùng với chính sách "Hội đồng địa phương" đã lan tỏa danh tiếng của Trung Nghĩa Hành Đạo Quân đến đỉnh điểm. Dân chúng Tế Giang, sau bao năm tháng bị áp bức bởi Lã Đường và Giả Tâm, cuối cùng cũng được nếm trải hương vị tự do và công bằng thực sự. Họ không còn sợ hãi, mà đã hoàn toàn tin tưởng vào Đinh Bộ Lĩnh.

Một ngày sau khi Tế Giang được giải phóng, một phái đoàn lớn gồm các bô lão, đại diện các làng xã và người dân từ khắp Tế Giang đã mang biểu tấu dâng lên Đinh Bộ Lĩnh. Trong biểu, họ thống thiết cầu xin anh chấp thuận: "Kính mong Chủ công lập Trường Yên làm chủ trấn Tế Giang, để dân chúng được an cư lạc nghiệp dưới sự cai trị của người!" Họ muốn Đinh Bộ Lĩnh trở thành người cai trị chính thức của họ, vì sợ rằng nếu không có người đứng ra, loạn lạc sẽ lại nổi lên.

Đinh Bộ Lĩnh đón nhận biểu tấu với sự tôn trọng, nhưng anh đã từ chối. Anh đứng giữa sân, nhìn vào từng khuôn mặt chất phác của dân chúng, giọng anh trầm ấm nhưng đầy kiên định: "Hỡi bà con Tế Giang! Ta đến đây không phải để làm chủ đất của bà con. Ta đã nói, 'Không ai là chủ đất, nếu đất ấy là của dân!' Đất này là của bà con, là xương máu của bà con. Bà con chính là chủ nhân của mảnh đất này, chứ không phải bất kỳ ai khác. Nhiệm vụ của Trung Nghĩa Hành Đạo Quân là dẹp loạn, trả lại bình yên cho bà con, chứ không phải để chiếm đoạt hay cai trị."

Quyết định này của Đinh Bộ Lĩnh khiến dân chúng ngỡ ngàng, nhưng rồi họ vỡ òa trong xúc động và lòng kính trọng vô bờ. Tuy nhiên, trong nội bộ Trường Yên, lại có những ý kiến khác. Một số tướng lĩnh, như Trịnh CungVũ Ngạn, những người mới được gia nhập và chưa hoàn toàn thấm nhuần tư tưởng "chính nghĩa" của Trường Yên, đã đề xuất khác. "Chủ công, Quân sư," Trịnh Cung tâu, "Tế Giang là vùng đất trọng yếu, nếu ta trấn đóng lâu dài tại đây, sẽ là đầu cầu vững chắc để đánh Đằng Châu và Bình Kiều – hai vùng đất còn lại của các sứ quân phía Bắc. Không nên bỏ qua lợi thế này!"

Lữ Kính lắng nghe, ông nhìn nhận ý kiến của Trịnh Cung và Vũ Ngạn không phải là không có lý. Ông đồng tình về mặt quân sự: Tế Giang quả thực là một vị trí chiến lược, có thể làm bàn đạp cho những chiến dịch tiếp theo. Tuy nhiên, Tô Ẩn lại ngay lập tức phản đối. "Bẩm Chủ công, Quân sư!" Tô Ẩn nói, giọng anh đầy lo lắng. "Nếu chúng ta trấn đóng Tế Giang, và cứ thế giữ mãi các thành trì mà chúng ta giải phóng, sớm muộn gì chúng ta cũng sẽ bị thiên hạ gọi là 'kẻ dựng nước mới'. Khi ấy, mọi lời tuyên bố 'không tranh vương, không chiếm đất' của chúng ta sẽ trở nên vô nghĩa. Khi ấy, toàn thiên hạ, bao gồm cả những sứ quân trung lập, những kẻ đang hoài nghi, sẽ quay lưng lại với chúng ta, vì họ sẽ thấy chúng ta cũng chẳng khác gì những kẻ cát cứ khác!"

Tô Ẩn phân tích sâu sắc rằng, sức mạnh lớn nhất của Trường Yên không phải là binh lực, mà là danh nghĩa "Trung Nghĩa" và sự ủng hộ của lòng dân. Nếu đánh mất điều đó, dù có chiếm được bao nhiêu thành trì cũng sẽ thất bại.

Lời phân tích của Tô Ẩn đã khiến Đinh Bộ Lĩnh suy nghĩ rất nhiều. Anh đã thề "không xưng vương, không chiếm đất", và anh không thể để danh nghĩa của mình bị hoen ố. Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, Đinh Bộ Lĩnh đưa ra Chiếu Nghĩa – một chiếu chỉ đặc biệt, một lần nữa khẳng định đường lối cai trị độc đáo của Trường Yên.

Nội dung chiếu chỉ: Trường Yên sẽ không giữ Tế Giang bằng quân đội chính quy. Quân chủ lực sẽ rút về Tam Đái và Hoa Lư để củng cố và chuẩn bị cho những chiến dịch lớn hơn. Tuy nhiên, Trường Yên sẽ để lại một "đoàn nghĩa sĩ" – một nhóm nhỏ các tướng lĩnh và binh sĩ có phẩm chất cao, hiểu rõ đạo nghĩa – ở lại Tế Giang. Họ không phải để cai trị, mà để làm cố vấn dân sự, giúp đỡ hội đồng địa phương của dân chúng tổ chức cuộc sống, phát triển kinh tế, và duy trì an ninh. Điều này nhằm đảm bảo Tế Giang vẫn giữ được bình yên và phát triển dưới sự tự trị của người dân.

Chiếu Nghĩa Tế Giang một lần nữa khiến toàn bộ Đại Việt phải kinh ngạc. Không một sứ quân nào, không một triều đình nào lại dám từ bỏ quyền cai trị một vùng đất rộng lớn vừa mới chiếm được.

Dân chúng Tế Giang, quá đỗi cảm kích trước hành động phi thường này, đã cùng nhau dựng một bia đá thứ hai (sau bia đá ở Đỗ Giang), đặt trang trọng trước cổng thành. Trên bia, họ khắc những dòng chữ giản dị nhưng đầy tự hào và biết ơn, thể hiện sự khác biệt vượt trội của Trung Nghĩa Hành Đạo Quân:

“Lần đầu thấy quân đến – mà không chiếm. Lần đầu thấy binh thắng – mà không xưng”.

Lời khắc trên bia Tế Giang đã hoàn thiện bức tranh về một Đinh Bộ Lĩnh không màng quyền lực, một Trường Yên chỉ chiến đấu vì dân. Nó là bản tuyên ngôn sống động nhất, chứng minh rằng, trong thời loạn lạc, vẫn có một đạo quân đi theo con đường chính nghĩa, dùng lòng người để thu phục thiên hạ.